Depreme dayanıklı yapı nasıl anlaşılır?
Bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığını yalnızca dış görünüşüne, yapım yılına veya kullanılan malzemelerin gözle görünen özelliklerine bakarak anlamak mümkün değildir. Deprem güvenliği; zemin koşulları, taşıyıcı sistem, proje, malzeme ve uygulama kalitesinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği de yeni binaların tasarımı ve mevcut binaların değerlendirilmesinde deprem tehlikesi, yapı özellikleri ve zemin koşullarının birlikte dikkate alınmasını esas alıyor.
Yapım yılı tek başına yeterli bir gösterge değildir
“Eski bina risklidir, yeni bina güvenlidir” şeklindeki yaklaşım doğru bir değerlendirme yöntemi değildir. Yapının hangi dönemin yönetmeliğine göre tasarlandığı önemli olmakla birlikte, mevcut durumunun da incelenmesi gerekir.
Özellikle yıllar içinde yapılan tadilatlar, taşıyıcı sisteme müdahaleler, kullanım değişiklikleri veya zaman içerisinde oluşan hasarlar yapının mevcut performansını etkileyebilir.
Bu nedenle bir binayı değerlendirirken yalnızca yaşına değil, nasıl tasarlandığına ve bugün hangi durumda olduğuna bakılmalıdır.
Taşıyıcı sistem yapının temel göstergesidir
Kolon, kiriş, perde, döşeme ve temel; deprem sırasında yapının davranışında birlikte rol oynayan temel taşıyıcı unsurlardır. Bu sistemin düzeni, sürekliliği ve yapının bulunduğu zemine uygun şekilde tasarlanması büyük önem taşır. Sonradan kolon veya kirişlere müdahale edilmesi, taşıyıcı elemanların zayıflatılması ya da projeye aykırı değişiklikler yapılması ise ayrıca değerlendirilmesi gereken riskler oluşturabilir.
Zemin ve temel birlikte değerlendirilmelidir
Aynı taşıyıcı sistem farklı zemin koşullarında aynı şekilde davranmayabilir. Bu nedenle deprem güvenliği değerlendirilirken yalnızca binaya değil, yapının oturduğu zemine de bakılması gerekir.
AFAD’ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası sisteminde de yerel zemin koşullarının deprem etkileri açısından ayrıca değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Bu nedenle “Bu bölgede yıllardır binalar var, şimdiye kadar sorun olmadı” yaklaşımı teknik bir güvenlik göstergesi değildir.
Deprem güvenliği gözle değil, teknik incelemeyle belirlenir
Bir binanın sağlamlığını dışarıdan bakarak kesin biçimde değerlendirmek mümkün değildir. Çatlak, rutubet veya deformasyon gibi belirtiler dikkate alınabilir; ancak bunların yapısal anlamı teknik inceleme ile belirlenmelidir.
6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespitlerinde lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlar tarafından belirlenmiş teknik yöntemler kullanılır. Bakanlığın ilgili esasları ayrıca, bir yapının bu yöntemlerle riskli bulunmamasının tek başına “depreme dayanıklıdır” anlamına gelmediğini açıkça belirtmektedir.
Güvenli yapı, detayların birlikte doğru çalıştığı yapıdır
Deprem güvenliği tek bir malzemeye, tek bir belgeye veya binanın yaşına indirgenemez. Asıl önemli olan, yapının bulunduğu zemine uygun şekilde tasarlanması, taşıyıcı sisteminin doğru kurgulanması ve uygulamanın projeye ve teknik kurallara uygun gerçekleştirilmesidir.
Bir yapı hakkında gerçekçi bir karar vermenin yolu, görünüşe göre hüküm vermek değil, teknik verilerle hareket etmektir.
